नेपाली राजनीतिमा व्यक्तिगत चरित्रको छायाँ:

उम्मेद्वारी र सामाजिक सञ्जालको द्वन्द्व नेपाली राजनीतिमा व्यक्तिगत चरित्रलाई योग्यतासँग जोड्ने परम्पराले लोकतन्त्रको आधारमाथि प्रश्न उठाउँछ। मतदाताहरूले उम्मेदवारको नैतिकता र व्यक्तिगत जीवनलाई विश्वसनीयताको मापन मान्छन्, तर सामाजिक सञ्जालले यस्ता मुद्दालाई हतियार बनाएर सत्य र अफवाहबीचको सीमालाई धमिलो पार्छ। रुपन्देहीका घटनाहरू—रास्वपाका रवि लामिछानेको सहकारी ठगी र नागरिकता विवाद, डा. लेखजंग थापाको बहुविवाह प्रकरण, बालकृष्ण खाँडको भ्रष्टाचार आरोप, शेरबहादुर देउवाको पारिवारिक प्रभाव र पुष्पकमल दाहालको परिवारवाद विवाद—यस द्वन्द्वका उदाहरण हुन्। यी घटनाले सोध्छन्: राजनीति व्यक्तिगत नैतिकताको कठघरा हो, वा नीति र विकासको मञ्च?

व्यक्तिगत चरित्र: योग्यता कि जाल?

नेपाली समाजको रूढिवादी मूल्यले नेताको व्यक्तिगत जीवनलाई सार्वजनिक जिम्मेवारीसँग जोड्छ। वैवाहिक सम्बन्ध, आर्थिक पारदर्शिता वा कानुनी विवादले मतदाताको निर्णयलाई प्रभावित गर्छ। तर यो प्रायः चरित्र हत्याको हतियार बन्छ। रुपन्देहीमा रवि लामिछानेको नागरिकता, दोस्रो विवाह र ठगी आरोपले उनको ‘स्वच्छ’ छविलाई धमिलो बनायो। त्यस्तै, डा. लेखजंग थापामाथिको बहुविवाह आरोप, युट्युब भिडियोले उजागर भएपछि, उनको उम्मेद्वारीमाथि नैतिक प्रश्न उठायो। बालकृष्ण खाँडको भ्रष्टाचार, देउवाको पारिवारिक प्रभाव र प्रचण्डको परिवारवाद विवादले पनि यही देखाउँछ। नेपालको कानुनले बहुविवाह र भ्रष्टाचारलाई निषेध गर्छ, तर यस्ता मुद्दाले योग्यताभन्दा व्यक्तिगत जीवनलाई बहसको केन्द्र बनाउँछ। रुपन्देही–३ को उपनिर्वाचनमा यस्ता विवादले मतदातालाई प्रभावित गर्न सक्छ। के व्यक्तिगत चरित्रलाई यति जोड दिनु ठीक छ? यसले मतदातालाई सूचित बनाउँछ, तर चरित्र हत्याको संस्कृतिलाई पनि बढाउँछ, जसले योग्य उम्मेदवारलाई पाखा लगाउँछ। यो द्वन्द्वले नेपाली लोकतन्त्रको परिपक्वतामाथि प्रश्न उठाउँछ।

सामाजिक सञ्जाल: अवसर कि जोखिम?

सामाजिक सञ्जालले सूचना क्रान्ति ल्यायो, तर यसको दोहोरो भूमिका छ। फेसबुक, एक्स, युट्युब र टिकटकले राजनीतिक विमर्शलाई जनतासम्म पुर्याउँछन्, तर गलत सूचना र अफवाहले छवि ध्वस्त गर्छ। सरकारको नियमन विधेयकले दुरुपयोग रोक्न खोज्छ, तर अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि खतरा छ। रुपन्देहीमा लामिछानेको प्रकरणमा सामाजिक सञ्जालले अफवाह फैलायो, भने थापाको भिडियो भाइरल भएर उनको उम्मेद्वारीमाथि प्रश्न उठायो। यी प्लेटफर्मले व्यक्तिगत मुद्दालाई सत्य जाँचबिना राजनीतिक बहस बनाउँछन्। सामाजिक सञ्जाल पारदर्शिताको साधन हुन सक्छ, तर अनियन्त्रित हुँदा अफवाहको कारखाना बन्छ। के प्रयोगकर्तालाई सत्य जाँचको जिम्मेवारी दिने, वा कडा नियमन गर्ने? यो प्रश्नले हाम्रो डिजिटल साक्षरता जाँच्छ।

निष्कर्ष: नयाँ संस्कृतिको खाँचो

रुपन्देहीका घटनाले व्यक्तिगत चरित्र र उम्मेद्वारीको जटिल सम्बन्धलाई उजागर गर्छ। सामाजिक सञ्जालले यो द्वन्द्वलाई तीव्र बनाउँछ। राजनीति नीति र विकासमा केन्द्रित हुनुपर्छ, व्यक्तिगत जीवनको कठघरामा होइन। सामाजिक सञ्जाललाई पारदर्शिताको साधन बनाउन डिजिटल साक्षरता चाहिन्छ। चरित्रलाई हतियार होइन, योग्यताको पूरक बनाएर मात्र नेपाली लोकतन्त्र बलियो हुनेछ। प्रश्न छ: पुरानो संस्कृतिमा अडिन्छौं, वा परिवर्तन रोज्छौं?